İslam'da Kalite

Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı’na bağlı Hadis Topluluğu tarafından düzenlenen “İslam’da Kalite” konulu konferans, 22 Aralık 2025 tarihinde saat 12.30’da İlahiyat Fakültesi Konferans Salonu’nda gerçekleştirilmiştir. Programa konuşmacı olarak Prof. Dr. Halis Aydemir katılmış; konferansa İlahiyat Fakültesi akademik personeli ve öğrenciler yoğun ilgi göstermiştir. Konferansın başlangıcında Prof. Dr. Halis Aydemir, İlahiyat Akreditasyon Ajansı’nın (İAA) kuruluş süreci, ortaya çıkış gerekçeleri ve ilahiyat fakültelerinde kalite güvencesi bağlamında üstlendiği rol hakkında bilgilendirmede bulunmuştur. İAA’nın, ilahiyat programlarında eğitim-öğretim, araştırma ve toplumsal katkı faaliyetlerinin belirli kalite standartları çerçevesinde yürütülmesini amaçlayan bir yapı olduğu ifade edilmiştir. Bu kapsamda akreditasyon süreçlerinin, nicelikten ziyade nitelik odaklı bir akademik anlayışı teşvik ettiği vurgulanmıştır.

Konuşmanın devamında nimetin değeri üzerinde durulmuş; nimetin yalnızca elde edilen sonuçlarla değil, sürecin kendisiyle anlam kazandığı ifade edilmiştir. Yolculuğun yarım kalması durumunda dahi gösterilen çabanın ve sürece sadakatin önemli olduğu belirtilmiş, insanın neticeden ziyade niyetinden ve sorumluluğundan hesaba çekileceği vurgulanmıştır. Bu çerçevede kalite anlayışının çıktı odaklı değil, sorumluluk ve emek merkezli bir yaklaşımı esas alması gerektiği dile getirilmiştir. Prof. Dr. Aydemir, modern dünyada yaygın olarak benimsenen performans ve çıktı merkezli kalite anlayışının, İslamî perspektifle büyük ölçüde örtüştüğünü ifade etmiştir. İslam’da asıl olanın, bireyin kendisine tevdi edilen görevi en iyi şekilde yerine getirmesi olduğu, sonuçların ise her zaman insanın mutlak kontrolünde bulunmadığı belirtilmiştir. Bu nedenle gerçek kalite anlayışının, sorumluluk bilinciyle yapılan işlerde ortaya çıktığı ifade edilmiştir.

Konferansta kalite kavramı özel sektör bağlamında da ele alınmış; özel sektörde kalitenin temel amaçlarının verimlilik ve şeffaflık olduğu belirtilmiştir. Bu iki ilkenin, İslam’ın adalet, emanet ve hesap verebilirlik anlayışıyla doğrudan ilişkili olduğu vurgulanmış; kalitenin yalnızca teknik bir yönetim aracı değil, aynı zamanda ahlaki bir sorumluluk olduğu ifade edilmiştir. Bu yönüyle kalite anlayışının bireysel ve kurumsal düzeyde değer temelli bir zemine oturtulması gerektiği dile getirilmiştir. Konuşmada niyet, istişare ve planlama arasındaki ilişki üzerinde özellikle durulmuştur. Sağlam bir niyetin istişareyle desteklenmesi, istişare sürecinin ise bilinçli ve olgun bir planlamaya dönüşmesi gerektiği ifade edilmiştir. Planlamanın yeterince olgunlaştırılmadan yapılmasının israfa yol açtığı, İslam’ın ise israfı kesin bir şekilde reddettiği belirtilmiştir. Bu bağlamda kaliteli bir sürecin, iyi düşünülmüş ve detaylandırılmış planlamalarla mümkün olacağı vurgulanmıştır.

Prof. Dr. Aydemir, kaliteli bir planlama ve uygulama sürecinde müşterek aklın sürece dâhil edilmesinin zorunlu olduğunu ifade etmiştir. Tekil bakış açılarının sınırlı kalabileceği, istişare ve ortak akıl yoluyla daha sağlıklı ve uygulanabilir kararların alınabileceği belirtilmiştir. Bu yaklaşımın hem bireysel hem de kurumsal düzeyde kaliteyi artıran temel unsurlardan biri olduğu vurgulanmıştır. Uygulama safhasında söz ile fiil arasındaki tutarlılığın kalite anlayışının vazgeçilmez bir unsuru olduğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda Kur’ân-ı Kerîm’de yer alan “Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz Allah katında çok çirkin bir davranıştır” (Saff, 61/2-3) ayeti hatırlatılmış; samimiyet, tutarlılık ve hesap verebilirliğin İslam’da kalite anlayışının temelini oluşturduğu belirtilmiştir.

Konferansın son bölümünde kontrol ve değerlendirme sürecine değinilmiş; sürekli iyileştirmenin kalite anlayışının temel kaidelerinden biri olduğu ifade edilmiştir. İnsanın öğrenen ve gelişen bir varlık olması sebebiyle yapılan her çalışmanın gözden geçirilmesi, eksiklerin tespit edilmesi ve sürecin sürekli olarak geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu yaklaşımın hem bireysel gelişimi hem de kurumsal kaliteyi sürdürülebilir kıldığı ifade edilmiştir.Program, katılımcıların değerlendirmeleri ve soruları ile sona ermiş; konferansın, öğrencilerde ve akademisyenlerde kalite kavramına ilişkin farkındalık oluşturduğu, İslamî perspektiften sorumluluk, niyet ve sürekli gelişim bilincini güçlendirdiği genel kanaati oluşmuştur.